آسیب های اجتماعی نوظهور: عرفان های نو پدید
جهـان امـروزی، دگرگونی هـا و تحـولات را بـا آهنگـی بی سـابقه و رونـدی سـریع نظاره گــر اســت؛ در ایــن شــتاب بیکــران، تغییــرات بنیــادی در نمایه هــای فضایــی و زمانـی مرززدایـی سیاسـی، اجتماعـی و اقتصـادی تعامـلات عمیـق و رهـا از پایبسـتهای بومـی کاهـش حاکمیـت دولـت – ملـت انفجـار تجارت و سـرمایه، مهاجرت هـای جهانـی، بحرانهـای محیطـی و… عرصـه جهانـی را بـا تغییـرات و پیامدهـای بسـیارمواجـه ساخته اسـت. برخـی از اندیشـمندان سـده نوزدهـم، بـه ویـژه فلاسـفه و جامعه شناسـانی ماننـد کانـت و مارکـس بـرآن بودنـد کـه بـاگذشـت زمـان و تحـول جوامـع بشـری، نقـش و تأثیـر خـرده فرهنگ هـای مختلفـی همچـون: دیـن، ملیـت و قومیـت، در زندگـی اجتماعـی کمرنـگ شـده و یـک جامعـه ی جهانـی بدون تمایزهـا و شـکافهای اجتماعـی- فرهنگـی شـکل خواهـد گرفـت.
در ایــن حجم وســیع دگرگونی هــا دیــن،دینــداری وهویــت دینــی در نظریه هــا و پژوهش هــای مختلــف همــواره مــورد توجــه بوده اســت. به نظــر می رسـد کـه ایـن امـر پذیرفتـه شـده کـه هویـت دینـی نقـش پررنگـی در زندگـی مـردم دارد؛ ایـن دیـدگاه ریشـه در تفکـرات و نظریه هـای جامعه شناسـان مختلـف از جملـه: دورکیـم، وبـر،زیمـل و … داشـته اسـت. دیـن مهمتریـن منبـع بـرای هویـت و معنابخشــی اســت؛ چراکــه بــه پرســش های بنیادیــن پاســخ می دهــد، بــه زندگــی جهــت می بخشــد و وحــدت اعتقــادی ایجــاد می کنــد. ســاموئل هانتینگتــون معتقــد اسـت: دیـن بـرای کسـانی است کـه بـا پرسـش هایی از جمله مـن کیسـتم؟« و »بـه کجـا تعلـق دارم؟ روبه رو هستند.
هرچند معیاری واحد یا مجموعهای از معیارها برای قرار دادن یک گروه در طبقهبندی جنبشهای نوپدید دینی وجود ندارد، استفاده از این اصطلاح نیازمند آن است که گروه مورد نظر اولاً اخیراً بنیانگذاری شده باشد و ثانیاً با ادیان موجود متفاوت باشد. برخی از محققین نیز نسبت به این که چه چیزی تفاوت نسبت به ادیان موجود محسوب میشود رویکرد سخت گیرانهتری دارند. از نظر اینان تفاوت بر آن اعتقاداتی اطلاق میشود که هرچند ممکن است به عنوان بخشی از یک دین موجود به نظر بیاید اما از طرف دین رد میشود به این دلیل که از نظر اعتقادی مشابه نیست یا آن که خود را مجزای از دین موجود میداند، یا حتی خود را تنها دین برحق میداند. سایر محققان حوزه تفاوتها را گستردهتر میبینند و یک حرکت دینی را وقتی جدید میدانند که برداشتی از دین سنتی خود باشند، همچنین در مکانهای جدیدی ظهور کنند و احتمالاً شکلی اصلاح شده به خود گرفته باشند.
جنبشهای نوپدید دینی لزوماً حاوی مجموعهای از ویژگیهای خاص نیستند، بلکه به عنوان حاشیهای از فرهنگ دینی غالب شناخته میشوند و در فضایی نسبتاً جنجالبرانگیز از کلیت جامعه موجودیت دارند. جنبشهای نوپدید دینی از نظر نوع رهبری، حوزه اعمال قدرت، موضوعات مرتبط به حوزه شخصی افراد مانند خانواده، جنسیت، تعلیمات، ساختار سازمانی و موارد دیگر، متفاوت هستند. این تفاوتها چالشهایی را برای دانشمندان علوم اجتماعی در تعیین مجموعهای از ویژگیها برای بازشناسی جنبشهای نوپدید دینی ایجاد کردهاست.
در سالهای اخیر موج توجه به عرفان های جدید در جهان و در کشور ما به شدت فراگیر شده است. در ایران بسیاری از این موج را که نه تنها نسل سوم بلکه نسل های اول و دوم انقلاب را نیر در بر گرفته است. این جنبش ها ویژگی هایی از جمله سهل گیری در شریعت، فقدان مبانی نظری در الاهیات، تحمل ادیان دیگر و غیره می باشد.