آسیب های اجتماعی: کودکان خیابانی
در حالیکه موضوع کودکان خیابانی در کشورها یکی از مسائل رایج در اخبار به شمار می رود، سؤال مهم اینجاست که کودک خیابانی کیست و تفاوت آن با کودک خیابان چیست؟
کودکان خیابانی همانگونه که توضیح داده شد، شاغلان در خیابان هستند برای کسب درآمد معیشت؛ ولی کودکان خیابان در واقع خیابان برای آنها به منزله خانه است و مشکلات عدیده و پیچیدها ی دارند. آن ها در خیابان درپی سرپناه و غذا هستند. این کودکان یا فاقد سرپرست هستند یا به دلیل مسائل مختلف، خیابان را امن تر از خانه می دانند. اکثر کارشناسان آسیب های اجتماعی، فقر و بیصلاحیتی را عوامل افزایش کودکان خیابانی می دانند. امروزه دیدگاه رایجی وجود دارد که معتقد است کار کودک عمیقاً ریشه در فقر دارد، اما به نظر می رسد علل کار کودک پیچیده اند و نباید بیش از حد آن را ساده دید. علل متعدد کار کودک به فرهنگ ها و زمینه های مختلفی که کودکان در آن زندگی می کنند نیز مرتبط است و به این دلیل عمومیت دادن به دلایل کار کودک می تواند نادرست باشد. سازمان بین المللی کار، دلایل ورود کودکان به عرصه کار را از زاویه عرضه و تقاضا بررسی می کند و معتقد است گرچه عوامل اساسی چون فقر به عرضه کودکان به بازار کار منجر می شود، اما از نقش متقاضیان کار کودک که خانواده کودکان نیز یکی از آن هاست نباید غافل شد. در میان عوامل مربوط به عرضه، فقر مهمترین عاملی است که کودکان را به محیط کار می کشاند، زیرا درآمد حاصل از کار کودک برای زندگی او و خانواده اش ضروری است. اگر چه فقر در پدیداری کار کودک نقش اساسی دارد، اما تنها عامل نیست. باورهای رایج و آداب و سنن محلی نیز نقش مهمی ایفا می کنند. باورهایی مانند اینکه کار سخت، کودک را آبدیده می کند و برای رشد او ضروری است، یا این که کودک باید در حرفه آموزی پا، جای پای والدین خود بگذارد و آن حرفه را از سنین پایین بیاموزد.
باور قوی و همه گیری که دختربچه ها کمتر از پسرها به تحصیل نیاز دارند نیز سبب میشود خانواده ها دختران را زودتر و در سنین پایین، از تحصیل بازداشته و به کار در خانه وادارند، در دسترس نبودن امکانات تحصیلی هم یکی از مهمترین علل کار کودکان است. بسیاری جوامع امکانات تحصیلی کافی ندارند یا اگر مدرسه ای وجود دارد، تحصیل از نظر کودک یا خانواده اش جایگزین مناسبی برای کار نیست. برای بسیاری از خانواده ها مدرسه جایی لوکس است که قدرت تهیه آن را ندارند و حتی وقتی تحصیل رایگان است کودکی که در مدرسه است و کار نمی کند، درآمدش برای خانواده از دست رفته است.
از زاویه تقاضا هم یکی از مشتریان اصلی کار کودکان خانواده ها هستند. تعداد زیادی از کودکان، کارگران بی مزد خانواده ها هستند. همچنین بسیاری از کارفرمایان، کودکان را با قیمت ارزان برای برخی کارها به کار می گیرند اما به نظر میرسد بیش از سود اقتصادی، کنترل آسانتر و آگاه نبودن کودکان از حقوق خود سبب میشود کارفرمایان به کارگیری آنها در مقابل بزرگسالان تمایل بیشتری داشته باشند. لازم به ذکـر است که بعد از انقلاب اسلامی گام های ارزشمنـدی در راستای تحقق اهداف دین مبین اسلام مبنی بر تربیت کودک سالم در محیط سالم برداشته شده است.